Corrigeren van ongewenst gedrag

Goed corrigeren kan heel moeilijk zijn

Het niet of nauwelijks kunnen corrigeren van ongewenst gedrag bij een kind met Autisme is voor veel ouders een grote frustratiebron, zo niet de grootste, als ik voor mezelf spreek. Je bent vaak al lange tijd bezig om allerlei verschillende manieren van corrigeren te proberen, soms al jaren, maar wat je ook probeert, niets leidt tot vermindering of het verdwijnen van het ongewenste gedrag. Straffen, praten, belonen of negeren. Het heeft in sommige gevallen geen enkele invloed op het gedrag. Zo ben ik zelf al jaren bezig om het schelden van mijn zoon te corrigeren, zonder al te veel succes. Hoe zit dat nu bij mijn kind, dat corrigeren niet werkt??

Mijn kind is het beste gebaat bij een constante en voorspelbare houding. En dat is nu precies waar het ook regelmatig de mist in gaat. Een constante en voorspelbare houding zoals mijn zoon die nodig heeft, staat bijna gelijk aan de werkhouding van een leerkracht op het speciaal onderwijs of de hulpverlener. Op school gaat het redelijk goed. Alles gaat daar iedere week hetzelfde en de leraar is niet emotioneel betrokken bij het kind op een manier zoals de ouders dat zijn. Ongewenst gedrag corrigeren gebeurt altijd op dezelfde wijze en ze hebben er ook de middelen voor.

Die leraar of hulpverlener gaat na acht uur werken naar huis en kan zijn “werkhouding” loslaten. Dat kan ik als moeder natuurlijk niet. Ik kan niet na acht uur zeggen: Zo, ik ga! Ik ben er bij wijze van spreken 24/7 mee behept. Alles in het dagelijks leven telt dan mee. Als ik slecht geslapen heb, stress heb van het één of ander of wanneer ik emotioneel geraakt ben door omstandigheden. Noem het maar op. Dan is mijn houding al een stuk minder constant en voorspelbaar.

Daar reageert mijn zoon op. Zoals alle kinderen antennes hebben voor het oppikken van je stemming, zo heeft mijn zoon een complete en uiterst nauwkeurig werkende schotel, denk ik wel eens. Die gevoeligheid maakt dat hij, ondanks zijn verminderde inlevingsvermogen, overduidelijk oppikt dat mama even niet zo lekker in haar vel zit. Dat is hét moment dat het probleemgedrag direct versterkt naar voren komt. En dat is ook hét moment dat zijn probleemgedrag nu net even niet zo goed “uitkomt”. Waarschijnlijk geeft mijn iets minder constante houding hem extra spanning want mama reageert anders, hoe subtiel het ook is. Hij vaart grotendeels op voorspelbaarheid, vaste patronen en op mij. Vooral op mij.

Gedragsproblemen, bewust of onbewust?

“Ze doen het erom”, wordt vaak gedacht en eerlijk gezegd heb ik ook met regelmaat sterk getwijfeld of hij nou expres niet luistert of tegendraads is. Dan is hij zo uitdagerig en lacht hij erbij. Het lijkt dan een doelbewuste actie maar zo doelbewust is dat niet. Om iemand anders dwars te zitten moet je een verband kunnen leggen tussen oorzaak en gevolg. Je moet kunnen beseffen en inschatten wat de impact is van jouw gedrag op die ander. Dat inschatten is natuurlijk voor kinderen in het algemeen niet gemakkelijk maar kinderen met Autisme hebben meer moeite met het begrijpen van oorzaak en gevolg. Daarnaast hebben ze ook meer moeite om zich in te leven in de emoties van anderen. Laat staan dat ze echt beseffen wat het directe gevolg van hun gedrag op jou is. Het is in mijn ogen heel simpel: als bij mijn zoon dit alles vanzelfsprekend zou zijn, zou hij geen Autisme hebben, denk ik vaak.

Maar wat is het dan wel? Bij mijn zoon is het dus voor een groot gedeelte aangeleerd gedrag. Aangeleerd? Dat klinkt alsof ik hem zijn probleemgedrag zelf heb geleerd of hem niet goed opgevoed of gecorrigeerd heb maar dat is niet wat ik hier met aangeleerd gedrag bedoel. Het gaat meer om de wisselwerking tussen enerzijds mijn kind die vanuit zijn Autisme op een bepaalde manier op mij reageert en anderzijds hoe ik als moeder op hem reageer vanuit mijn sterke en zwakke punten.

Ongewenst gedrag corrigerenWanneer ik duidelijke regels heb gesteld om bepaald gedrag te corrigeren gaat het even goed. Daarna gaat mijn zoon al vrij snel onderhandelen. Hij wil dan toch nog even langer dit of iets meer van dat. Hij gaat zich op een gegeven moment echt verzetten tegen de regels of afspraken. Juist als je de regels duidelijk neerzet gaat hij keer op keer proberen daar verandering in aan te brengen. Voortdurend in verzet zijn. Continu de grenzen verkennen. Al gauw kom je dan uit op boven beschreven probleem. Als moeder ben ik niet in dienst en kan ik niet na acht uur de deur dichttrekken om mij thuis heerlijk op te laden voor de volgende werkdag. Nee, ik moet door, hoe dan ook. Wanneer ik moe ben, er niet helemaal bij ben met mijn hoofd en dan even de teugels laat vieren, ontstaat er onmiddellijk een probleem. Deze strijd speelt zich dagelijks af. Het is niet een moment dat het even niet zo lekker loopt zoals bij een gemiddeld kind, nee, het is de orde van de dag, iedere dag weer opnieuw. Iedere dag ben ik aan het zorgen dat de boel niet uit de hand loopt.

Ditzelfde gedrag zie ik ook wanneer ik als beloning een keer van de afspraak afwijk, omdat hij het zo goed doet op dat moment. De keer daarop is het weer een stuk moeilijker om de draad op te pakken. Waar het gemiddelde kind zich er eerder bij neerlegt, blijft mijn kind langdurig volhouden. Doordat hij al eens heeft “gewonnen” is die prikkel zo sterk dat hij de volgende keer weer langer blijft proberen, wat resulteert in de nodige discussies. Dit maakt mij vaak erg moe en kan soms zelfs uitputtend zijn, waardoor ik al snel weer in de cirkel terecht kom waar ik liever niet in wil zitten.

Wanneer de frustraties oplopen

Als je al van alles hebt geprobeerd maar niets werkt echt, stapelen de dingen zich op. Dat ken ik bij mezelf. Ik geef dan te laat de grenzen aan en het uiteindelijke gevolg is dat de bom barst. Dan ben ik volledig uitgeput, wanhopig en voel ik een enorme onmacht. Logisch dat ik dan voor mijn zoon niet meer de voorspelbare moeder ben en dat corrigeren ook niet echt indruk meer maakt.

Een ander punt wat mogelijk tegenwerkt is dat ik regelmatig te kort de tijd heb genomen om een ingestelde regel ook werkelijk voor langere tijd uit te voeren. Als je niet snel resultaat ziet, zoek je vanuit wanhoop naar een andere manier, die mogelijk wel werkt. Wat bij mijn dochter van 2,5 jaar al heel goed werkt, werkt bij mijn zoon met 11 jaar nog steeds niet. Waarschijnlijk heeft hij veel langer de tijd nodig en moet ik bij hem veel minder focussen op het eruit krijgen van ongewenst gedrag en juist meer op het beheersen van de algehele situatie, zijn rust en mijn rust. Ik heb geleerd dat het corrigeren van zijn gedrag twee kanten op werkt. De ene kant is de boodschap naar hem toe dat zijn gedrag niet gewenst is. De andere kant is dat ik het als ouder nodig heb om de situatie onder controle te krijgen. Om stevig te kunnen staan en niet continu vanuit onmacht de grip op mijn kind en mijzelf kwijtraak.

Wel of niet corrigeren?

Wanneer blijkt dat je kind Autisme heeft, ga je meestal veel lezen. Dat geeft enerzijds een hoop verheldering maar ik heb ook gemerkt dat het er nog verwarrender door kan worden. Zo heb ik weleens gelezen dat straffen geen zin heeft bij kinderen met Autisme. Als je bedenkt dat het voor je kind moeilijk is om oorzaak en gevolg te begrijpen, denk je misschien al snel dat het corrigeren helemaal geen zin heeft. Ik vind dat er een verschil is tussen straffen en het maken van afspraken. Als je dit of dat doet, dan gebeurt er dit. Of de afspraak dan nagekomen wordt, heeft mijn kind zelf in de hand. Dan gaat het meer over het trainen van het zelf leren nadenken.

Natuurlijk heb ik rekening te houden met zijn onmacht in bepaalde situaties maar dan nog denk ik dat mijn zoon het wel moet weten dat iets niet kan. Het corrigeren moet dan ook bestaan uit de consequentie en daarnaast een uitleg van hoe het wel moet. Wat ik wel van hem verwacht of hoe hij het anders kan doen. Ik moet er echt bij vermelden dat mijn zoon een harde werker wil zijn en diep van binnen het liefste gewoon luistert. Het probleem zit hem naar mijn idee in de wisselwerking tussen ons en het feit dat hij sterk reageert op elke verandering, zo ook op mijn gedrag.

Corrigeren of straf geven klinkt zwaar maar dit kan al zijn doordat ik hem van tevoren vertel: Als je in de speeltuin gaat schelden, ga je 5 min op de bank zitten. Je kunt dan niet spelen. Als hij dan gaat schelden, zet ik hem 5 min. op de bank en vertel hem dat hij niet mag schelden want dan kan hij 5 min. niet spelen. Dan zeg ik erbij dat als hij een probleem heeft met een ander kind, dat hij dan naar mij toe moet komen in plaats van te schelden.

Wanneer je één ding uitkiest om te corrigeren en dat voor langere tijd (langer dan drie weken) volhoudt wordt het zowel bij jezelf als bij je kind een gewoonte. Dat je het gedrag, in dit voorbeeld het schelden, er ook echt uit krijgt, wil ik hier niet beweren. Mijn zoon bewijst mij keer op keer dat dat niet zo 123 gaat gebeuren. Echter als ik steeds op dezelfde manier reageer, merk ik wel na verloop van tijd, dat hij doorheeft dat het zo gaat zoals afgesproken, dat daar niet over te onderhandelen valt. Dat geeft meer rust. Voor mijzelf en voor mijn kind. Op die manier kan ik toch een duidelijke structuur neerzetten en voorkom ik bij mijzelf dat de frustraties oplopen. Gevoelens van onmacht verander ik op deze manier naar het gevoel hebben dat ik er toch iets aan kan doen. Zo sta ik meer in mijn kracht.

Tips om ongewenst gedrag te corrigeren:

  • Zet eens voor jezelf op papier welk gedrag je graag zou willen corrigeren en wat daarvoor een gepaste reactie van jouw kant is. Dan heb je een houvast in het steeds hetzelfde reageren.
  • Maak van tevoren duidelijk wat ongewenst is en zet daar een bepaalde consequentie tegenover. Bijv. schelden tijdens het computerspel eerst een waarschuwing met de boodschap: je kunt ook een ander spelletje op de computer doen als dit spel je zo boos maakt. Bij de tweede keer schelden gaat de computer uit voor een half uur.
  • Voer de consequentie altijd direct uit nadat het gebeurd is.
  • Maak duidelijk wat je wel wilt. Mijn zoon heeft bijvoorbeeld een ander scheldwoord moeten bedenken: KAK, wat hij dan wel mag zeggen. Dat is dan tenminste nog een beetje “vies”, dus nog stoer.
  • Probeer vervolgens altijd direct en op dezelfde wijze te corrigeren. Het is hierbij belangrijk om op neutrale toon te blijven praten. Als een leerkracht zeg maar.
  • Als het gaat om een bepaalde tijd, bijvoorbeeld 5 min op de bank, zet dan een wekkertje.
  • Voer veranderingen altijd langzaam door. Pak 1 ding tegelijk aan. Kondig van tevoren aan hoe het vanaf nu gaat en zet daar kracht bij door het steeds zo te doen. Probleemgedrag kan in het begin verergeren omdat het kind zekerheid wil dat je steeds op eenzelfde wijze blijft reageren. Houd het minstens 3 weken vol.
  • Wanneer je alles voor jezelf duidelijk hebt, kun je met een veel neutralere houding je kind corrigeren. Zo wordt je nog meer “hetzelfde”.
  • Gebruik bij het corrigeren altijd een kleine consequentie die niet te lang duurt. Zoals bijvoorbeeld de 5 minuten op de bank zitten na het schelden. Gebruik dus niet iets wat je uiteindelijk niet waar kan maken, zoals bijvoorbeeld dreigen dat een uitje niet door kan gaan als hij zich zo blijft gedragen.
  • Begin op zo vroeg mogelijke leeftijd. Doordat ik geen know-how had, was ik redelijk te laat.
  • Hang bij voorkeur de gemaakte afspraken in het zicht op, zodat je het zelf ziet en je kind ziet het ook. Zo kan je vaak ook alleen maar wijzen en zeggen: Kijk, zo doen we het.
  • Schenk altijd aandacht aan gewenst gedrag, geef complimenten op dat moment. Je kunt ook een beloningssysteem gebruiken om goed gedrag op aan te vinken en bij zoveel vinkjes een beloning. Let wel op dat ook de beloningen en wanneer ze te verdienen zijn altijd hetzelfde moeten zijn.

Tot slot moet ik dit er nog bij zeggen: Het zou niet goed zijn om nu te denken: Oh, wat fijn, dus als ik het zo doe, dan zijn de problemen op een gegeven moment opgelost? Nee, dan moet ik je helaas teleurstellen. Wij ouders zijn geen robot en er spelen altijd heel veel zaken mee als het gaat om je stemming.

Daarbij zal je kind altijd blijven reageren op veranderingen. Wel merk ik bij mijzelf dat bovenstaand verhaal een basis kan zijn van waaruit je met veel tijd en aandacht kan werken aan het versterken van je eigen positie en het creëren van meer rust en duidelijkheid voor je kind.

Heb je al een kijkje genomen op de pagina ervaringen delen? Je kunt hier een vraag stellen of antwoord geven op vragen van andere ouders.

 

Delen

Plaats een reactie

comments

Corrigeren van ongewenst gedrag

Post navigation

Comments are closed.